আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস আৰু মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ

যোগ ভাৰতৰ প্ৰাচীন পৰম্পৰাৰ এক অমূল্য উপহাৰ । যোগ মূলতঃ এক অতি সূক্ষ্ম বিজ্ঞানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠিত আধ্যাত্মিক অনুশীলন, যিয়ে মন আৰু শৰীৰৰ মাজত সমন্বয় আনিবলৈ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে । সুস্থ জীৱন যাপনৰ এক কলা আৰু বিজ্ঞান । ‘যোগ’ শব্দটো সংস্কৃত মূল ‘যুজ’ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘যোগ কৰা’ বা ‘যোৰ কৰা’ বা ‘একত্ৰীকৰণ কৰা’। যোগ শাস্ত্ৰ অনুসৰি যোগৰ অনুশীলনে ব্যক্তিগত চেতনাৰ সৈতে বিশ্বজনীন চেতনাৰ সংযোগ ঘটায়, যিয়ে মন আৰু শৰীৰ, মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত নিখুঁত সমন্বয়ৰ ইংগিত দিয়ে । জীৱনৰ সকলো স্তৰতে স্বাধীনতাৰে জীয়াই থকাৰ লগতে স্বাস্থ্য আৰু সম্প্ৰীতিৰে জীয়াই থকাটোৱেই যোগ অনুশীলনৰ মূল উদ্দেশ্য । “যোগ”ই বিভিন্ন পদ্ধতিৰে গঠিত এক আভ্যন্তৰীণ বিজ্ঞানকো বুজায় যাৰ জৰিয়তে মানুহে এই মিলনক উপলব্ধি কৰিব পাৰে ।
যোগ, বহুলভাৱে সিন্ধু সৰস্বতী উপত্যকাৰ সভ্যতাৰ ‘অমৰ সাংস্কৃতিক ফলাফল’ হিচাপে গণ্য কৰা – ২৭০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ । যোগাসন কৰা মূৰ্তিৰে সিন্ধু সৰস্বতী উপত্যকাৰ সভ্যতাৰ কেইবাটাও মোহৰ আৰু জীৱাশ্ম অৱশিষ্টই প্ৰাচীন ভাৰতত যোগৰ ভাৰতত যোগৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে । লোক পৰম্পৰা, সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা, বৈদিক আৰু উপনিষদৰ ঐতিহ্য, বৌদ্ধ আৰু জৈন পৰম্পৰা, দৰ্শন, মহাভাৰত আৰু ৰামায়ণৰ মহাকাব্য, শৈৱ, বৈষ্ণৱৰ ঈশ্বৰবাদী পৰম্পৰা, তান্ত্ৰিক পৰম্পৰা আদিত যোগৰ উপস্থিতি উপলব্ধ । সভ্যতাৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ৰ পৰাই যোগ চৰ্চা আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় । যোগ বিজ্ঞানৰ উৎপত্তি হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ আগতেই হৈছে । প্ৰথম ধৰ্ম বা বিশ্বাস পদ্ধতিৰ জন্ম হোৱাৰ বহু আগতেই । যোগবিদ্যাত শিৱক প্ৰথম যোগী বা আদি গুৰু বুলি জনা যায় । অনন্ত কালৰ পৰাই যোগ সংস্কৃতিত গ্ৰীষ্মকালীন অয়নান্ত সময়ছোৱাৰ গুৰুত্ব আছে । কাৰণ এই সময়তে যোগৰ আৰম্ভণি বুলি গণ্য কৰা হয় । শিৱই যোগ বিজ্ঞানৰ জ্ঞান সাতজন লোক বা সপ্তৰ্ষিলৈ প্ৰেৰণ কৰে । এই সপ্তৰ্ষিয়ে পাছত ভাৰতবৰ্ষত যোগ সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল । বৈদিক কালত সূৰ্য্যক সৰ্বাধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল । এই প্ৰভাৱৰ বাবেই হয়তো পৰৱৰ্তী সময়ত ‘সূৰ্য্য নমস্কাৰ’ প্ৰথাৰ আৱিষ্কাৰ হৈছিল । প্ৰাণায়াম আছিল দৈনন্দিন ৰীতি-নীতিৰ এটা অংশ । যদিও প্ৰাক-বৈদিক যুগত যোগ-অভ্যাস চলি আছিল, তথাপিও মহাঋষি মহৰ্ষি পতঞ্জলিয়ে তেওঁৰ যোগসূত্ৰৰ যোগেদি তেতিয়াৰ বিদ্যমান যোগ-অভ্যাস, ইয়াৰ অৰ্থ আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত জ্ঞানক পদ্ধতিগত আৰু সংহিতকৰণ কৰিছিল । পতঞ্জলিৰ পিছত বহুতো ঋষি আৰু যোগগুৰুই তেওঁলোকৰ সুনথিভুক্ত অনুশীলন আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে ক্ষেত্ৰখনৰ সংৰক্ষণ আৰু বিকাশৰ বাবে যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল । তেওঁলোকৰ সু নথিভুক্ত পদ্ধতি আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে ক্ষেত্ৰখনৰ বিকাশ হয় । তিৰুমলাই কৃষ্ণমাচাৰ্য আধুনিক যোগৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি । যোগৰ ভংগীমা বিকাশত তেওঁৰ ব্যাপক প্ৰভাৱৰ বাবে তেওঁক “আধুনিক যোগৰ পিতৃ” বুলি কোৱা হয় ।

যোগৰ উৎপত্তিৰ যেনেকৈয়ে নহওক কিয় নিয়মীয়াকৈ যোগৰ অনুশীলনৰ ফলত আমাৰ জীৱনশৈলী সলনি কৰি চেতনা সৃষ্টি কৰি আমাৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক সুস্থতাত সহায় কৰিব পাৰে । যোগই মন আৰু শৰীৰ, চিন্তা আৰু কৰ্ম সংযম, মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত সমন্বয় আদি ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায় । যোগৰ নিয়মীয়া অনুশীলনৰ ফলত আমাৰ দেহৰ ভংগীমা উন্নত হোৱাৰ উপৰিও দেহৰ নমনীয়তা আৰু পেশীৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰে । নিয়মীয়া যোগৰ অভ্যাসে বিপাকীয় ক্ৰিয়া বৃদ্ধি , তেজৰ শৰ্কৰা কমোৱা, তেজৰ সোঁত বৃদ্ধি কৰি ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে ।
২০১৪ চনৰ ২৭ ছেপ্টেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিষদত যোগ সম্পৰ্কীয় এটি ভাষনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ২১ জুনৰ দিনটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস হিচাবে পালনৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল । ২০১৪ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘই ২১ জুনৰ দিনটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস হিচাবে ঘোষণা কৰে আৰু ২০১৫ চনৰ পৰা ২১ জুনৰ দিনটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস হিচাবে পালন কৰি আহিছে । এই দিনটো আন্তৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱস পালনৰ বাবে ধাৰ্য কৰাৰ কাৰণ হ’ল উত্তৰ গোলাৰ্দ্ধত ২১ জুনৰ দিনটো বছৰৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া দিন হোৱাৰ উপৰিও বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত এই দিনটোৰ বহুতো তাৎপৰ্য আছে ।
ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত যোগ অভ্যাস এটা বিতৰ্কিত বিষয় । কোনো কোনোৱে কয় ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত মহিলাই যোগাসন সম্পূৰ্ণ ৰূপে এৰাই চলা ভাল , আন কিছুমানৰ মতে আকৌ এই সময়ত যোগাসনৰ কৰিলে ভাল ফল পোৱা যায় । প্ৰকৃততে ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত দেখা দিয়া পাৰ্শ্বক্ৰিয়া প্ৰতি গৰাকী মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত বেলেগ বেলেগ । কিছুমানৰ হয়তো কোনো পাৰ্শ্বক্ৰিয়া নাথাকিবও পাৰে, শক্তি কম বা মাহটোৰ বাকী দিনতকৈ আন একো বেলেগ অনুভৱ নহয় । আন কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত আকৌ প্ৰথম কেইদিনমান ককাল-পেটৰ বিষ, মানসিক পৰিৱৰ্তন, ভাগৰ বা দুৰ্বলতা অনুভৱ কৰা, পেট ফুলা, খিংখিঙীয়া ইত্যাদি আদিৰ বাবে তেওঁলোকে বিচনাত থাকিবলগীয়া হয় । যিহেতু মহিলা ভেদে লক্ষণ বেলেগ বেলেগ ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত কি অভ্যাস কৰিব লাগে সেই সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্দিষ্ট নিয়ম নাই । কিন্তু কিছুমান সাধাৰণ নিৰ্দেশনা আছে যিয়ে ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত দেখা দিয়া এই পাৰ্শ্বক্ৰিয়াসমূহত সহায় কৰিব পাৰে । গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল এই সময়ছোৱাত আমি আমাৰ শৰীৰৰ কথা শুনিব লাগে ।
ঋতুচক্ৰৰ প্ৰতি সচেতন হোৱা আৰু সেই সময়ত শৰীৰৰ কথা শুনাটো অতি প্ৰয়োজনীয় । অৰ্থাৎ শৰীৰে কি বিচাৰে তাৰ প্ৰতি সজাগ হোৱা উচিত । যিসকলে তেনে নকৰে তেওঁলোকৰ প্ৰায়ে অনিয়মীয়া মাহেকীয়া বা মাহেকীয়া নাথাকিব পাৰে লগতে আন বহুতো লক্ষণ দেখা দিব পাৰে । ঋতুচক্ৰৰ অৱস্থাই শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্যত প্ৰতিফলিত কৰে । সেয়ে যোগাসনে কেৱল ঋতুস্ৰাৱৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে নহয় মনতো প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে । এনে ক্ষেত্ৰত ধ্যান আৰু যোগ অভ‍্যাসে শৰীৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহন কৰিব পাৰে ।
ঋতুস্ৰাৱৰ সময় হৈছে উচ্চ সজাগতা আৰু সংবেদনশীলতাৰ সময় । প্ৰায়ে মাহটোৰ ভিতৰত যিবোৰ সমস্যা হয় সেইবোৰ এই সময়ত অধিক বাস্তৱিক হৈ পৰে আৰু অধিক শক্তিশালীহৈ শৰীৰত প্ৰভাৱিত কৰে । এই সময়ত এই সমস্যাসমূহ উপলব্ধি কৰি সমাধান বিচাৰি উলিওৱাটো বিশেষভাৱে দৰকাৰী । ঋতুস্ৰাৱ হৈছে ভিতৰলৈ অন্বেষণ চোৱাৰ সময় । দেহ-মনক সৱল আৰু সুস্থ কৰি ৰখাৰ সময় ।
ঋতুস্ৰাৱক চোৱাৰ ধৰণ প্ৰতি গৰাকী নাৰীৰ ক্ষেত্ৰত বেলেগ বেলেগ । কিছুমান মহিলাই দেহত চলি থকা বিভিন্ন পাৰ্শ্বক্ৰিয়াবোৰৰ পৰা নিজকে বিচ্ছিন্ন কৰি ৰাখিবলৈ বিচাৰে । এনে কৰিব পাৰিলে ভাল কিন্তু শৰীৰৰ প্ৰতি সজাগতাও থাকিব লাগে আৰু সেইবোৰ শুনিবলৈ সময় দিব লাগে । ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত একো নকৰি ঘৰত বহি থাকিব লাগে । কিন্তু শৰীৰৰ যত্ন আৰু সন্মানেৰে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰয়োজন । ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱাৰ লগতে আভ্যন্তৰীণ শক্তিৰ ৰক্ষাৰ বাবে মনোনিবেশ কৰা উচিত ।
কিছুমানে আকৌ অপৰাধবোধ, অশুচিতা বা অন্যান্য নেতিবাচক আৱেগৰ লগত ঋতুস্ৰাৱক জড়িত কৰে । ডাঙৰ হোৱা পৰিৱেশৰ সংস্কৃতি, নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ দৃষ্টিভংগী বা জীৱনৰ আন কিছুমান ঘটনাৰ বাবেই হয়তো এইবোৰ উত্থাপন হয় । যোগ নিদ্ৰাৰ দৰে শিথিলতা কৌশলে এই মহিলাসকলৰ বাবে এই নেতিবাচকতাসমূহ আঁতৰাই পেলোৱাত অতি উপকাৰী হ’ব পাৰে লগতে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ আত্মাৰ গ্ৰহণযোগ্যতা আৰু ইতিবাচকতা আনিব পাৰে ।
এই সময়ত যোগাসনৰ অনুশীলন নকৰাৰ মূল কাৰণ হ’ব পাৰে ঋতুস্ৰাৱৰ লগত জড়িত লক্ষণসমূহ । যদি এগৰাকী মহিলাই অতি চৰম ঋতুস্ৰাৱ হৈ আছে তেন্তে অনুশীলনৰ চিন্তা কৰিলেও নেতিবাচক আৱেগৰ সৃষ্টি হ’ব । ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত প্ৰাণায়াম অতি উপযোগী কাৰণ ই আৱেগক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি মন শান্ত কৰাত সহায় কৰে । যিকোনো বিষৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাত ই সহায় কৰিব পাৰে । যোগ বিশেষজ্ঞৰ মতে এই সময়ত উত্তম অভ্যাস হ’ল যোগ নিদ্ৰা আৰু কিছুমান কোমল প্ৰাণায়াম যেনে ভ্ৰামৰী , অনুলোম বিলোম , উজ্জয়ী আৰু গভীৰ উশাহ লোৱা । ওম জপ কৰা অতি উপকাৰী ।

যদি বেছি অস্বস্তি অনুভৱ কৰা নাযায় তেন্তে ঋতুস্ৰাৱৰ বিষ বা কঁকালৰ বিষ উপশম কৰাত সহায়ক হোৱাকৈ, আৱেগৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায়ক হোৱাকৈ যোগাসন উপযোগী হ’ব পাৰে । মানসিক উদ্বেগ, খং, হতাশা, খিংখিঙীয়াতা আৰু পেলভিক অঞ্চলটো কোমলভাৱে মুকলি কৰাত সহায় কৰিব পাৰে ।
যোগাভ্যাসত কিছুমান বিশেষ আসন থাকে যিবোৰ ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত পৰিহাৰ কৰিব লাগে । গোটেই ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ছোৱাত এইবোৰ পৰিহাৰ কৰিব লাগে । হৰম’নে আমাৰ স্বাস্থ্য উন্নত কৰে আৰু ঋতুস্ৰাৱৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ বহুতো সাধাৰণ লক্ষণ উপশম কৰে । যেতিয়া আমি যোগাসনক আমাৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ আৰম্ভ কৰোঁ, তেতিয়া ই আমাৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্য দুয়োটাতে ক্ৰিয়া কৰে, আৰু আমাৰ জীৱনৰ মানদণ্ডৰ সামগ্ৰিক উন্নতি আনে ।
মেদবহুলতা, ইনচুলিন প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা ৰোধ কৰা, বহি থকা জীৱনশৈলী মহিলাৰ হৰম’নৰ ভাৰসাম্যহীনতা আৰু উৰ্বৰতা সম্পৰ্কীয় সমস্যাৰ অন্যতম প্ৰধান কাৰণ । অভ্যাসগতভাৱে যোগাসন কৰিলে এই বিকাৰসমূহ প্ৰতিৰোধ কৰাত সহায়ক হোৱা দেখা গৈছে ।
মহিলাসকলে ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত হৰম’ন পৰিৱৰ্তনৰ বাবে আৱেগিকভাৱে দুৰ্বল মানসিক চাপত ভোগাৰ সম্ভাৱনা বেছি । নিয়মিতভাৱে যোগাসন কৰিলে হৰম’নৰ প্ৰভাৱ কম কৰাত সহায়ক হয় । ইয়াৰ উপৰিও যোগাসনে দীৰ্ঘদিনীয়া ক্লান্তি আৰু হতাশাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰে বুলিও প্ৰমাণিত হৈছে । ঋতুস্ৰাৱৰ লগত জড়িত বেছিভাগ সমস্যাই হৰ মানসিক চাপ, উদ্বেগ আৰু মানসিক চাপ দূৰ কৰাৰ বাবে যোগ হৈছে অন্যতম উত্তম উপায় ।
যোগে টোপনিৰ মানদণ্ডও উন্নত কৰে । বহু আধুনিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ উত্থানৰ এটা কাৰণ হ’ল গুণগত মানৰ টোপনিৰ অভাৱ । যোগে আগতীয়াকৈ টোপনি আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে গভীৰ টোপনিৰ অৱস্থাৰ সময়ো বৃদ্ধি কৰে । নিয়মীয়া যোগ অনুশীলনে বিপাকীয় ক্ৰিয়া বৃদ্ধি কৰি ঋতুচক্ৰত প্ৰভাৱ পেলায় । ঋতুস্ৰাৱৰ বাবে শৰীৰত হোৱা ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াক যোগ অভ্যাসে দেহৰ আভ্যন্তৰীণ ভাগৰ পৰা আনন্দ, স্বাস্থ্য, শান্তি আনে আৰু ব্যক্তিৰ আভ্যন্তৰীণ চেতনা আৰু বাহ্যিক জগতৰ মাজত সংযোগৰ ভাৱ গভীৰ কৰি তোলে ।

বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বতে যোগ অনুশীলনৰ ফলত বহুতো লোক উপকৃত হোৱাৰ উপৰিও ইয়াৰ প্ৰচলন যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে । যিকোনো বয়সৰ লোকে যোগ অনুশীলন কৰিব পাৰে । যদিও যোগৰ উৎপত্তি বহু পুৰণি হ’লেও আগেত সীমিত লোক বিশেষকৈ যোগীসকলৰ মাজতে আৱদ্ধ আছিল । বৰ্তমান জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে প্ৰায় সকলো ঠাইতে যোগচৰ্চা প্ৰশিক্ষণৰ বাবে বিভিন্ন অনুষ্ঠান গঢ়ি উঠিছে ।

জোনা মহন্ত ,